Ocenianie kształtujące w tygodniowym rytmie nauczyciela

Ocenianie często kojarzy się ze sprawdzianem na koniec działu. Ocenianie kształtujące to coś innego: bieżąca obserwacja w trakcie uczenia się, której celem jest wskazanie kolejnego kroku, a nie wystawienie oceny. W tygodniu nauczyciela ma postać drobnych obserwacji, a nie jednego dużego wysiłku.

Fińskie Centrum Ewaluacji Edukacji (Karvi) stwierdziło, że praktyki oceniania różnią się między szkołami i te same umiejętności mogą w różnych szkołach przełożyć się na różne oceny (Atjonen i in. 2019). Ocenianie kształtujące to jeden ze sposobów, by ocenianie było bardziej spójne i sprawiedliwsze dla ucznia, bo informacja zwrotna pojawia się po drodze, a nie dopiero na końcu.

Drobne obserwacje na bieżąco zamiast jednego dużego sprawdzianu

Istotą oceniania kształtującego jest zmniejszenie presji jednej dużej oceny przez podzielenie jej na wiele małych. Gdy na każdej lekcji widzisz, w jakim miejscu jest grupa, masz czas skorygować kurs, zanim nieporozumienie się utrwali.

W praktyce może to być krótkie sprawdzenie na koniec lekcji, kilka pytań, na które odpowiadają wszyscy, albo szybkie spojrzenie, kto posunął się naprzód, a kto nie. Obserwacja nie musi być oceną. Jej zadaniem jest powiedzieć tobie i uczniowi, co ćwiczyć dalej.

Informacja zwrotna patrzy naprzód, nie wstecz

Wartość oceniania kształtującego tkwi w informacji zwrotnej, która mówi, co robić dalej. „Cztery z sześciu poprawnie” patrzy wstecz. „Formę podstawową już znasz, teraz poćwicz wyjątki” patrzy naprzód. Druga wskazuje uczniowi drogę, pierwsza tylko stwierdza fakt.

Chodzi tu także o czas nauczyciela. Nie musisz komentować każdego zadania osobno. Często wystarczy wychwycić kilka rzeczy, które powtarzają się w grupie, i przeprowadzić przez nie całą grupę.

Powiąż ocenianie z celami i zadaniami

Ocenianie łączy się z celami, nie z tematami. Jeśli zadanie ćwiczy zastosowanie wiedzy, ocenianie też powinno patrzeć na zastosowanie, a nie tylko na odtwarzanie. W Finlandii kryteria oceniania w szkole podstawowej opisano precyzyjnie ze względu na równe traktowanie uczniów (Opetushallitus). Tak opisane kryteria wspierają też ocenianie kształtujące: mówią, jakie umiejętności powinny ćwiczyć zadania.

To łączy się bezpośrednio z indywidualizacją. Jeśli przygotowujesz zadania na trzech poziomach, ale oceniasz wszystkich jedną miarą, uczeń potrzebujący wsparcia może i tak mieć poczucie, że sobie nie radzi. Jednym ze sposobów jest zachowanie tego samego głównego celu oceniania przy różnym zakresie, w jakim uczeń pokazuje swoje umiejętności. Szczegółowo opisujemy to w przewodniku o indywidualizacji.

Jak pomaga Bruukki

Bruukki nie wystawia ocen za ciebie i nie powinno tego robić. Pomaga przygotować zadania i materiały powiązane z celami i kryteriami oceniania. Możesz na przykład poprosić o krótkie pytania sprawdzające do tematu działu albo o sposoby pokazania tych samych umiejętności w różnym zakresie. Sztuczna inteligencja (AI) proponuje, ty decydujesz, czego używasz i jak oceniasz.

Od czego zacząć

Nie musisz zmieniać wszystkiego naraz. Możesz dodać jedno krótkie sprawdzenie na koniec lekcji w jednym dziale i zobaczyć, co ci ono mówi. Gdy nawyk się utrwali, włączysz go do swojego tygodniowego rytmu. Ocenianie kształtujące nie jest dodatkową pracą. To sposób, by w porę zobaczyć, na co najlepiej przeznaczyć czas lekcji.

Jeśli chcesz sprawdzić, jak wyglądają zadania powiązane z celami, wypróbuj Bruukki bezpłatnie. Chętnie poznamy opinie nauczycieli, więc daj nam znać, jeśli coś nie działa.

Źródła

• Atjonen, P. i in. (2019). „Että tietää missä on menossa”: oppimisen ja osaamisen arviointi perusopetuksessa ja lukiokoulutuksessa. Fińskie Centrum Ewaluacji Edukacji (Karvi), publikacje 7:2019 (po fińsku).
• Opetushallitus, fiński Narodowy Urząd Edukacji. Ocenianie uczenia się i umiejętności w szkole podstawowej. (po fińsku)

Przeczytaj też: Indywidualizacja na lekcjach języka bez podwójnej pracy i Jak przygotować zadania AI dopasowane do twojej klasy.